Poliçeniz Var, Peki İşletmeniz Gerçekten Güvence Altında mı?
Eksik sigorta, güncelliğini kaybetmiş kıymetler ve ihmal edilen bakım kayıtları, bir işletmenin hasar anında karşılaşabileceği en önemli risklerden bazılarıdır.
Bir sanayi kuruluşunun faaliyetlerini güvence altına almak, yalnızca bir sigorta poliçesi düzenlemekten ibaret değildir. Önemli olan; işletmenin sahip olduğu değerlerin doğru belirlenmesi, karşılaşabileceği risklerin kapsamlı şekilde değerlendirilmesi ve olası bir hasarda poliçenin beklenen korumayı sağlayabilecek nitelikte hazırlanmasıdır.
Birçok işletme için sigorta, her yıl yenilenen bir sözleşme olarak görülür. Oysa sigortanın gerçek işlevi, poliçenin satın alındığı gün değil, hasarın meydana geldiği gün ortaya çıkar.
Eksik sigorta: Hasar anında fark edilen büyük risk
Eksik sigorta, poliçede belirtilen sigorta bedelinin, sigortalanan kıymetin gerçek sigorta değerinden düşük olmasıdır.
Örneğin gerçek sigorta değeri 100 milyon TL olan bir fabrika binasının 60 milyon TL üzerinden sigortalandığını düşünelim.
Bu binada teminat kapsamına giren 10 milyon TL tutarında kısmi bir hasar meydana geldiğinde, eksik sigorta uygulaması nedeniyle hesaplanan tazminat 6 milyon TL olabilir.
Çünkü Türk Ticaret Kanunu’nun 1462. maddesi uyarınca, sözleşmede aksine hüküm bulunmadıkça kısmi hasarlarda sigorta bedelinin sigorta değerine oranı esas alınır.
Bu örnekte işletme, yalnızca sigorta bedelinin düşük belirlenmiş olması nedeniyle 4 milyon TL’lik zararı kendi kaynaklarından karşılamak durumunda kalabilir. Muafiyetler ve diğer poliçe hükümleri ayrıca değerlendirilir.
Dolayısıyla bir poliçede yüksek bir sigorta bedeli bulunması, işletmenin yeterli güvenceye sahip olduğu anlamına gelmez.
Özellikle inşaat maliyetlerinin, makine fiyatlarının ve döviz kurlarının değiştiği ekonomik koşullarda, geçmiş yıllarda belirlenen bedellerin güncelliğini kaybetmesi önemli bir risk oluşturur.
Kıymet takdiri: Doğru sigortalanmanın başlangıç noktası
Bir fabrika binasının piyasa satış değeri ile sigorta değeri aynı kavram değildir.
Binanın sigorta bedeli belirlenirken arsa değeri dikkate alınmaz. Yapının özellikleri, inşaat maliyetleri, sabit tesisatlar ve poliçede benimsenen değerleme esası dikkate alınmalıdır.
Benzer şekilde üretim makineleri, yardımcı tesisler ve ekipmanların değerleri belirlenirken sigorta türüne uygun değerleme yöntemlerinin kullanılması gerekir.
Örneğin makine kırılması sigortalarında makinelerin nakliye, montaj ve ilgili giderleri de kapsayabilen yeni ikame bedelleri önem taşır.
Bu nedenle özellikle büyük sanayi işletmelerinde profesyonel kıymet takdiri çalışmaları son derece değerlidir.
Üstelik işletmeler, bu çalışmayı sigorta şirketlerinden talep edebileceklerini çoğu zaman bilmezler.
Sigorta şirketi aracılığıyla yetkin eksperlerden kıymet takdiri hizmeti talep edilmesi, sigortalanacak varlıkların doğru değerlerle poliçeye yansıtılması açısından önemli bir adımdır.
Birçok kurumsal sigorta uygulamasında sigorta şirketinin görevlendirdiği ekspertiz çalışmasının maliyeti de şirket tarafından karşılanabilmektedir. Hizmetin ücretsiz sağlanması ve kapsamı, ilgili sigorta şirketiyle önceden kararlaştırılmalıdır.
İşletmelerin bu imkânı sigorta acenteleri aracılığıyla sorgulamalarını ve poliçe düzenlenmeden önce kıymetlerin profesyonel olarak değerlendirilmesini istemelerini öneriyorum.
Ancak burada dikkat edilmesi gereken önemli bir ayrıntı daha bulunuyor.
Kıymet takdirinin bir kez yapılmış olması, işletmenin sonraki yıllarda da doğru değerlerle sigortalandığı anlamına gelmez.
Kıymet takdiri düzenli aralıklarla yenilenmeli
Sanayi kuruluşları durağan yapılar değildir.
Yeni üretim hatları kurulur, makineler yenilenir, ilave binalar yapılır, tesisler modernize edilir ve üretim kapasiteleri artar.
Bütün bu gelişmeler işletmenin sigortalanması gereken toplam değerini değiştirebilir.
Bu nedenle işletmeler, ilk kıymet takdiri raporuyla yetinmemeli; sigorta şirketlerinden bu çalışmaların belirli periyotlarla yeniden yapılmasını da talep etmelidir.
Özellikle her poliçe yenileme döneminde mevcut değerlerin gözden geçirilmesi, önemli yatırımlardan veya maliyet değişimlerinden sonra ise yeniden kıymet takdiri yapılmasının değerlendirilmesi gerekir.
Sigorta şirketiyle mutabık kalınacak bir takvim çerçevesinde periyodik ekspertiz çalışmaları planlanabilir. Bu çalışmaların maliyetinin şirket tarafından karşılanıp karşılanmayacağı da önceden netleştirilmelidir.
Burada önemli olan yalnızca yeni bir rapor hazırlanması değildir. Raporda belirlenen değerlerin sigorta şirketiyle değerlendirilerek poliçeye doğru şekilde yansıtılması ve gerekli zeyilnamelerin düzenlenmesidir.
Ayrıca kıymet takdiri ile risk ekspertizinin farklı çalışmalar olduğu unutulmamalıdır. İlki sigortalanacak değerlerin belirlenmesine, ikincisi ise tesisin karşı karşıya olduğu tehlikelerin ve alınabilecek önlemlerin değerlendirilmesine odaklanır.
Her iki çalışma da doğru sigorta programının oluşturulmasında birbirini tamamlar.
Makine bakımı yalnızca üretim için değil, hasar yönetimi için de önemlidir
Sanayi kuruluşlarında üretimin sürekliliği, büyük ölçüde makine ve ekipmanların sağlıklı çalışmasına bağlıdır.
Ancak makinelerin düzenli bakımının yapılması yalnızca teknik bir işletme sorumluluğu değildir. Sigorta sözleşmelerinden doğan yükümlülükler açısından da önem taşır.
Makine Kırılması Sigortası Genel Şartları, sigortalının makine ve tesislerini normal bakımlı ve işler durumda tutmak için gerekli makul tedbirleri almasını öngörmektedir.
Bu nedenle periyodik bakım ve kontrollerin zamanında yapılması, arızaların giderilmesi ve üretim ekipmanlarının teknik gerekliliklere uygun şekilde kullanılması önemlidir.
En az bakımın gerçekleştirilmesi kadar önemli olan bir başka konu ise yapılan tüm işlemlerin belgelenmesi ve düzenli şekilde arşivlenmesidir.
Yetkili servis raporları, bakım formları, onarım faturaları, değiştirilen parçalara ilişkin belgeler, periyodik kontrol raporları ve geçmiş arıza kayıtları işletmenin teknik hafızasını oluşturur.
Bu belgeler, olası bir makine hasarında arızanın oluşum nedeninin, ekipmanın bakım geçmişinin ve işletmenin aldığı önlemlerin değerlendirilmesine katkı sağlayabilir.
Elbette bir bakım belgesinin bulunmaması, her durumda hasarın teminat dışında kalacağı anlamına gelmez. Hasarın nedeni, poliçenin genel ve özel şartları ile tarafların yükümlülükleri birlikte değerlendirilir.
Bununla birlikte düzenli bakım ve güçlü bir belge arşivi, hem hasar ihtimalinin azaltılması hem de hasar sürecinde yaşanabilecek belirsizliklerin önlenmesi açısından önemli bir avantaj sağlar.
Doğru sigortacılık, poliçe düzenlenmeden önce başlar
Bir işletmenin sigorta güvencesi, yalnızca hangi sigorta şirketinden poliçe satın aldığıyla veya ne kadar prim ödediğiyle ölçülemez.
Asıl değerlendirilmesi gereken; bina, makine, tesisat ve diğer kıymetlerin doğru bedellerle sigortalanıp sigortalanmadığı, faaliyet alanına uygun teminatların bulunup bulunmadığı ve işletmenin risk yönetimi süreçlerinin ne kadar sağlıklı yürütüldüğüdür.
Bu nedenle sigorta yenileme dönemlerinde yalnızca prim karşılaştırması yapılmamalıdır.
İşletmeler mevcut sigorta bedellerinin güncelliğini sorgulamalı, profesyonel kıymet takdiri imkânlarını değerlendirmeli, yeni yatırımlarını sigortacıya bildirmeli ve bakım kayıtlarını düzenli olarak saklamalıdır.
Çünkü sigortacılıkta asıl mesele, bir işletmenin poliçesinin bulunması değil, hasar gerçekleştiğinde poliçenin işletmeyi gerçekten ne ölçüde koruyacağıdır.
Doğru hazırlanmış bir sigorta programı, güncel kıymet takdiri çalışmaları ve düzenli yürütülen risk yönetimi faaliyetleri, işletmelerin beklenmedik kayıplar karşısında daha dayanıklı olmasına katkıda bulunur.
Sigorta poliçesi bir evrak olmaktan öte, işletmenin geleceğini korumaya yönelik bilinçli bir risk yönetimi kararının sonucu olmalıdır.